Praza das letras

Rastros é unha das obras máis coñecidas do dramaturgo Roberto Vidal Bolaño, e quizais o exemplo máis brillante da produción teatral galega de finais do século XX. Rastros foi publicada en maio de 1998, inusualmente só dous meses despois de que a estrease en Vilagarcía a compañía Teatro do Aquí, da que Vidal Bolaño era director. Nun sistema dramático onde a escrita e a representación teatral estiveran adoito disociadas, a práctica simultaneidade entre os dous produtos é indicio dunha maior profesionalidade no sector, nesa altura xa plenamente consolidado.

Vidal Bolaño foi un dos tres principais dramaturgos da promoción Abrente, nucleada ao redor do Mostra de Teatro de Ribadavia dos anos setenta. Escribiron obras de distinto perfil que compartían o interese social e un claro simbolismo do discurso e das formas. Porén, todos eles (Euloxio Ruibal, Manuel Lourenzo e o propio Vidal Bolaño) seguiron a partir dese momento traxectorias diverxentes, e Vidal Bolaño optou sen dúbida pola máis realista e accesíbel a todos os públicos, moito máis relacionada co traballo das novas xeracións de autores teatrais.

Rastros xunta na sala de estar de Esther a catro vellos amigos que reflexionan sobre o estado das súas vidas. O espazo é convencionalmente imposible: permite o encontro de distintas épocas (os flashbacks son frecuentes, sen apenas ningunha transición que marque a ruptura temporal) e dos personaxes que, en realidade, non se poden xuntar: Moncho e Xan viven cadansúa carreira como escritor de sona e comercial de vendas respectivamente, Iago é un preso independentista aínda no cárcere a centos de quilómetros, e Esther, a dona do piso e personaxe central, está no hospital logo de tentar o suicidio cortando as veas. Autodenominada "desgraza en catro tempos e unha presada de recordos", o terceiro dos tempos representa o 95% da obra, mentres que o segundo é a escena do intento de suicidio de Esther e o primeiro e cuarto, iguais entre si, son un pequeno diálogo dos personaxes cando nenos.

O tema é, previsiblemente, o fracaso persoal. O fracaso do amor, posto que todos os tres tiveron dolorosas e frustradas relacións sentimentais con Esther, o fracaso social e de expectativas no caso de Moncho e Xan, e o fracaso político, no caso de Iago, implicado na loita terrorista. A partir dunha liña narrativa que vai cara adiante e cara atrás entre o presente e os recordos de diversas épocas, imos coñecendo pouco a pouco os vencellos que atan estes catro amigos de infancia, os seus desexos, erros e arrepentimentos. A presenza dos temas de actualidade (terrorismo, política, drogas...), o humor sarcástico, a linguaxe clara e coloquial, uns diálogos vivísimos e directos ou o gusto polo cinema americano son algunhas das características estilísticas das últimas producións de Vidal Bolaño, que en Rastros están plenamente presentes. A escritura é trazada cunha gran teatralidade e con austeridade de recursos, pensando en todo momento na súa representación, que colleitaría finalmente un éxito de crítica.